2 (26) 2016

Жан азығы

Жыл құтты болсын, ағайын!

 

«Хамал (наурыз) басында қазақ ғұрпынша жаңа жыл кіріп, ескі жыл шығады: Ескі өліп, жаңа тірілгенде, өлгенді еске түсіріп, жақсы жағын, қылған жұмыстарын айтып отыру әдет» деп жазыпты сонау 1919 жылы Ғұмар Қараш атамыз. Біз де, міне, қойды жөнелтіп, мешінді қарсылағалы отырмыз.

Өткен жылдар бізге не берді? Қандай нәтижеге жеттік?

Журналымыз шыға бастағалы 3 жылдан асты, 26 мәрте жүздесіппіз, оның 5-еуі қосарланған қалың сан екен. Жылдан жылға жүйеге түсіп, оқырман қатары да қоюланып келеді. Тұрақты демеушісі, қалталы құрылтайшысы жоқ, жарнаманы көздемейтін, пайдасынан шығыны көп басылым үшін осының өзі үлкен жетістік.

Бөлісу: 

Жан азығы

Жан азығы

Көреалмаушылық, бетіне күліп, сыртынан жамандайтын жаман қылықтан құтылуға бүгіннен қимылдауымыз қажет-ақ. Бұндай пасықтықтан арылмасақ, барды жоқ етіп, түзуді қисайтып, болашақтың тамырына балта шабамыз.

Елдің болашағын шынайы ойлайтын, қолдарынан іс келетіндерді қолдап, əрі сөзбен, əрі іспен жанынан табылғанымыз абзал. Айналаңызға қараңызшы, елдің қамы үшін жанұшырып жүрген жан бар ма? Жоқ болса ізде, не өзің сондай болуға ұмтыл. Бірақ еш уақытта қарау ойлап, кері тартпа. Ең болмағанда кедергі жасамай жайыңа жүр!

Қазақ қазақтың аяғынан шалуды қойып, елдің болашағы үшін бас біріктіріп, бірлесе қимылдаса, мұратына жетері анық.

 

Ақбай Баржыұлы

Бөлісу: 

Болашақ

Болашақ

Гауһар Сағадатқызы,

Самбодан Азия чемпионы:

«Күресті тастағаныма өкінемін...»

 

Сағадат Гауһар Сағадатқызы – жастығына қарамай, талай биікті бағындырған палуан қыз. Осы кезге дейін төмендегідей етістіктерге жетіп үлгерген:

ü  Самбо күресінен Ауған және басқа да жергілікті соғыстардан қаза тапқандарды еске алуға арналған 17-ші халықаралық жасөспірімдер турнирінен ІІІ-орын. Рязань қаласы, 2011 ж.

ü  Самбо күресінен 1996-1998 жылы туылған жасөспірімдер арасында Қазақстан Республикасының Еңбек сіңірген жаттықтырушы Р.Г. Валиевтың жүлдесіне арналған ҚР біріншілігі І-орын. Астана қаласы. 2012 ж.

ü  Самбо күресінен ҚР Парламентінің жүлдесіне арналаған 1 жекпе-жек фестивалінде ІІІ-орын. Астана қаласы, 2012 ж.

ü  Жасөспірімдер арасында әлем чемпионатында ІІ-орын. Греция, Салоники қаласы, 2013 ж.

ü  Самбо күресінен 1993-1994 жылы туған жастар арасында ҚР чемпионаты ІІІ-орын. Семей қаласы, 2013.ж.

ü  Самбо күресінен Қабанбай батыр мемориалы ҚР кубогында ІІ-орын. Семей қаласы, 2013 ж.

ü  Самбо күресінен 1995-1996 жылы туылған жасөспірім ұлдар мен қыздар арасындағы ҚР чемпианаты І-орын. Жаркент қаласы 2013 ж.

ü  Самбо күресінен 1996-1997 жылы жасөспірім ұлдар мен қыздар арасында ҚР ашық чемпионаты І-орын. Ақтау қаласы, 2014 ж.

ü  Самбо күресінен 1994-1995 жылы туылған жастар арасында ҚР чемпианаты ІІ-орын. Түркістан қаласы, 2014 ж.

ü  Әлем чемпионатына қатысушы. Корея, Сеул қаласы, 2014 ж.

ü  Азия чемпионы. Ташкент қаласы 2014 ж.

ü  Самбо күресінен 1995-1996 жылы туылған жастар арасындағы ҚР чемпианаты ІІ-орын. Ақтау қаласы, 2015 ж.

ü  Қазақстан Республикасының спорт шебері. Астана қаласы. 2015 ж.

Бөлісу: 

Өлкетану

Үкі би және оның заманы

 

Жәнібек Аллаярұлы,

тарих ғылымдарының кандидаты

 

(Жалғасы. Басы журналдың өткен санында)

 

Ел игілерінің келісімі

Орынбор әкімшілігіне иек артқанымен Жантөре хан ел ішіндегі ахуалды реттей алмады. Ханның орыс үкіметіне сенім артуы халықтың наразылығын туғызды. 1807 жылы 20 қыркүйекте далалық қазақтардан қауіптенген Жантөре хан 25 түтіннен тұратын өз ауылымен Мергеновск форпостының жоғары жағындағы Жайықтың тайыз жеріндегі өткел арқылы ішкі бетке өтіп, «Қызыл арна» деген тоғайлы сай-салаға орналасты [ҚРОММ. 4-қ., 1-т., 208-іс, 71-п.].

Жантөренің Орынборға жолдаған үшбу хат-хабарларына қарамастан Үкі би өз қызметін одан әрі жалғастырды. Үкі биді орнынан босату туралы хан ұсынысын Орынбор губернаторы Г.С.Волконский Шекаралық комиссияға бергенімен, беделді биді қызметінен алуды комиссия қош көрмеді ме, әлде ел ішіндегі абырой-беделін ескерді ме, әйтеуір би өз орнында қалды. 1808 жылы 29 ақпанда Үкі Төлепұлы Хан кеңесінің төрағасы Орман сұлтанмен және кеңес мүшелері Бостыбай Тіленшіұлы, Бегімбет Сүйіндікұлымен бірге губернатор Г.С.Волконскийдің Кіші жүзде тәртіп пен тыныштықты қалпына келтіру үшін төменгі Орал шебіне майор Некрасовты жібергенін Жантөре ханға мәлімдейді. Оған қоса Байұлы мен Жетірудың старшын, би, мырза, батырларының комиссия құрамына Орал казак әскерінің атаманы Д.М.Бородинді қосуды сұрағанын ханның қаперіне салады. Өйткені «атаман бұрыннан қазақтармен көршілес орналасуына байланысты орда тәртібін ерекше біледі, сол арқылы орда жақсы тәртіп пен тыныштыққа келеді» деген. Осыған орай кеңес бұл өтінішті ханның жақын арада губернаторға жолдауын әрі өзінің атынан ұсыныс жіберуін сұрады. Аталған өтінішті Хан кеңесіне сұлтандар Әлмәмбет Қарабайұлы, Табылды Шахғазыұлы бастаған Байұлының 43, Жетірудың 18 рубасы старшындары жеткізген еді. Оның ішінде байбақты руынан Әбіл Жылқыайдарұлы, Тоқсанбай Бұланұлы, Нәкен Жантайұлы, Малайсары Байболатұлы, Айтулы Көбекұлы, Алшынбай Көрпебайұлы, Елші Қаратайұлы деген билер болды [ҚРОММ. 4-қ., 1-т., 208-іс, 187-193 пп.].

Бөлісу: 

Бастама

Бастама

Жаңақалада өлкетанушылар ұйымы құрылды

 

Батыс Қазақстан облысының Жаңақала ауданы орталығындағы мешіттің имамы Мұратбек қажы Жахатов – жергілікті тарих, көне шежіре, құлпытас құпиясына ден қойып жүрген азамат. Ол өз қаржысына 9 томнан тұратын «Құлпытастар сөйлейді» атты жинақ-альбом құрастырып, сүйінші данасын жақында баспадан шығарды.

 

Аудандық мешіт жанындағы сауат ашу курсы ғимаратында осы кітаптардың таныстырылымы өтті. «Қазақ руға бөлінбейді, рудан құралады» деген бабаларымыз. Тоғыз бөлімнен тұратын альбомның 8-і Жаңақала ауданы, 1-уі Бөкей Орда ауданы аумағындағы көне құлпытастарға арналған. Ескерткіш мәтіндері араб жазуынан қазіргі қаріпке аударылып, мағынасы сараланып, түрлі-түсті суретімен берілген. «Бұл жас ұрпақ үшін қажет дүние» дейді ауыл ақсақалдары.

Дәл осы күні Мұратбек қажы Жахатов аудандық мешіт жанынан «Жаңақала өлкетану тарихи-зерттеу орталығы» қоғамдық ұйымын құру туралы бастама көтерді. Бастаманы ауыл ақсақалдары, кәсіпкерлер және зиялы қауым өкілдері бірден қолдады. «Біз бір қолдың саласындай, бір үйдің баласындай еңбектеніп, өңір тарихы үшін бір жағадан бас, бір жеңнен қол шығаруымыз керек» деді бастамашыл топ мүшесі Қабдығали Текебаев ақсақал.

Бөлісу: 

Өлкетану

Өлкетану

Қылыш қорғаны

 

«Ауылыңның шетінде төбе болса, ерттеп қойған атпен тең» дейді қазақ нақылы. Ата-бабамыз ерекше құрметтеген обалар мен қорғандар – жазық далалық аймақтардағы күзеттік немесе молалық үйінді төбелер ғой. Олардың биіктігі 30-60 см-ден 20 метрге дейін жетеді. Көлемі әртүрлі, үлкенді-кішілі, орташа болып келеді. Кейде қорған деп табиғи жолмен пайда болған шағын қыраттарды да атайды. Мысалы, Ресейдің Волгоград қаласындағы Мамай қорғаны – табиғи төбе.

Сармат қорғандары Батыс Қазақстан өңірінде көп кездеседі. Б.з.д. ІІІ ғасыр мен б.з. ІV ғасыры аралығында көшпенді өмір салтын ұстанып, негізгі мал шаруашылығымен айналысқан сармат тайпалары жауынгер халық болған. Үнемі әскери жорықтарға қатысып, Батыс Еуропа, Қара теңіз маңын жаулап алып отырған. Осылайша түрлі халықтармен араласуы арқасында сарматтар да дамып, белгілі бір дәрежеде өнер мен мәдениеттің жоғарғы сатысына жеткен. Қара теңіз жағалауындағы қалаларды жаулап алғаннан кейбір сармат отбасылары отырықшылық өмірге де бой ұрады. Осылайша қолөнер, сауда, егіншілікпен де шұғылданған. Еділ мен Жайық өзені бойында өмір сүрген сармат тайпалары да егіншілікпен айналысқан болуы мүмкін. Ол кезде Орталық Азия мен Батыс Еуропа арасын байланыстырушы қызметін сармат мәдениеті атқарғаны белгілі. Хроникалық жағынан сармат мәдениеті үшке бөлінеді: ерте сармат (прохоров мәдениеті), орта сармат (суслов мәдениеті) және кейінгі сармат мәдениеті деп аталады. 

Бөлісу: 

1916

1916

«Айдады патша жыраққа»

 

Мира Кутушева,

Бөкей ордасы тарихи-музей кешенінің маманы

 

Біз бүгінгі бейбіт тірлігіміз үшін, Қазақстан деп аталатын Республиканың жер бетінде барлығы үшін тарихтың әр тұсында осы елді, осы жерді қорғаған қайсар жандардың аруағының алдында қашанда қарыздармыз.

Н.Назарбаев.

 

Кең байтақ даламыздың сан қилы тарихына көз жүгіртсек, азаттық туы көк аспанымызда желбірегенше, қаншама теңдік күресі жүргізілді. Солардың ішінде тарих бетінен ойып тұрып орын алған 1916 жылғы ұлт-азаттық көтеріліске биыл 100 жыл. Бұл көтеріліс қазақ халқының көп ғасырлық ұлт-азаттық қозғалысының тарихында маңызды орын алды.

1916 жылы 25 маусымда патша өкіметінің «Бұратана халықты мемлекеттік қорғаныс жұмыстарына пайдалану тәртібі туралы ереже» қабылдауы қазақ еліне ауыр зардаптарын тигізді.

Бөлісу: 

Өскен өлке

Шәмбіл палуанды еске алғанда

 

Уақыт желтоқсан айының екінші жартысына ауып, қыс күшіне енді ене бастағанда жолға шықтық. Бағытымыз – Қаратөбе ауданына қарасты Ханкөл ауылы. Ханкөлдің ақсақалдары бас болып ХІХ ғасырда өмір сүрген атақты палуан Шәмбіл Сарқытұлын еске алу шарасын қолға алған. Осынау қазақы сананы жаңғыртатын мәнді дүниеге көзайым болудың сәті түсіп, ұйтқыта соққан боранмен жағаласып келе жатқан бетіміз еді.

Күн кешкіре түсті. Қарсыдан соққан қарлы боран толастар емес. Бірақ жолға әжептәуір дайындықпен шыққандықтан ауа райының жайсыздығына алаңдаушылығымыз шамалы. Тіпті боранмен бірге желпінгендей көңіліміз көтеріліп ән салып келе жатырмыз. Жеңіл көліктегі бес жігіттің менен өзгесінің бәрі әнші. Ханкөлдің тумасы, бүгінде көпке танымал дәстүрлі әншілер Асхат Оразов және Фархат Оразов қатар жайғасқан. Алдыңғы орындықта бәрімізден жасы үлкен Тілекқабыл Жауынбаев ағай отыр. Бұл кісі де домбырасын ала шығыпты. Мұхиттың әндерін нақышына келтіре шырқайды екен. Ал рөлде белгілі әнші-термеші Қатимолла Бердіғалиевтің шәкірті Артур Сисенов. Әншілердің көлік айдаушыдан өзгесі кезек - кезек өзіміздің батыс әндерін төгілдіріп сала берді. Фархат аға домбырамен сүйемелдеп отыр. Орал-Ақтөбе тас жолынан төте тартатын жайын жолдағы қардың қалыңдығынан қауіптеніп, Жусандыой ауылы арқылы өтетін айналма жолға түстік. Әңгімеміздің де ауаны өзгеріп, осы бетте аты аңызға айналған Құныскерейге, өзге де тарихи хикаяларға қарай ойысты.

Бөлісу: 

Алаштану

Алаштану

 

 

«АЛАШ» ГАЗЕТІ ЖӘНЕ АЛАШ ЗИЯЛЫЛАРЫ

ХХ ғасырдың басында тарих сахнасына шыққан Алаш қозғалысы – алдына қойған саяси мақсаты, әлеуметтік мәні және қамтыған аумағы жағынан қазақ тарихындағы ең маңызды әрі жоғары деңгейде ұйымдасқан қозғалыс еді. Оның басты артықшылығы ұлттық болмыс пен құндылықтарды сақтау және оларды заман талабына сәйкес бейімдеу мәселесін көздеуден саяси-демократиялық партия мен ұлттық дербес мемлекет құруға дейін көтерілгенінде болды.

Алаш қозғалысы әсте оның басшыларының ойлап тапқаны емес-ті. Ол патшалық Ресейдің отарлық саясатының езгісіне, өктемдігі мен әділетсіздігіне қарсы шыққан қазақтың зиялы тобының ұйымдасқан түрдегі саяси іс-әрекеті, ұлттық сана оянуының жаңаша әлеуметтік көрінісі болатын.

Қазақтың тұңғыш ұлы ғалымы Шоқан Уәлиханов өзінің әйгілі шығармаларының бірі – «Сот реформасы жайындағы жазбасында»: «Қандай даму сатысында тұрса да, халықтың қалыпты өсуі үшін қажет нәрселер: өздігінен даму, өздігінен қорғану, өзін-өзі басқару...» деген еді [1]. Алайда ол кезде мұны «тәуелсіздік» ұғымы деп түсінген, оны асқақ идея деп көтерген ешкім бола қойған жоқ. Заманы туғанда оны әуелі патшалық Ресейдің отаршылдығынан, сонан соң кеңестік қыспақтан құтылудың бірден-бір жолы ретінде, азаттықтың идеясы деп Әлихан Бөкейхан, Ахмет Байтұрсынұлы, Мыржақып Дулатұлы, Мұстафа Шоқай, Мұхаметжан Тынышбаев, Жақып Ақбаев, Халел Досмұхамедов, Жаһанша Досмұхамедов және т.б. ұлтымыздың алдыңғы қатарлы зиялылары ғана асқақ ту етіп көтере алды.

Бөлісу: 

Қандастар

Қандастар

Ноғайлының елінде

 

Қазбек ҚҰТТЫМҰРАТҰЛЫ,

журналист

 

(Жалғасы. Басы өткен сандарда)

 

 

Бестау биігінде

Тереклі Мектеб ауылынан біз бағыт алған Пятигорск қаласы 300 шақырымдай қашықта екен. Қараңғы түсе жолға шыққан біз межелі жерімізге түн ортасында жеттік. Жолшыбай «Каясула» деген елдімекеннің жанынан өттік. Равиль досымыздың айтуынша, бұл – Қояслы (яғни, Қояс руына жататын адамдардың мекені) деген сөз. «Қояс» - ноғай, татар, башқұрт тілдерінде «күн» дегенді білдіреді. Батыс Қазақстандағы ноғай-қазақтардың үлкен тармағы да «Қояс» деп аталады. Жолбасшымыз Равиль Ишмухамбетовтың айтуынша, бұлардың бәрі ноғай құрамындағы қояс тайпасының атауынан шыққан.

Бүгінгі Пятигорск – Ставрополь өлкесіндегі курорт қала. Іргетасы 1830 жылы қаланыпты. Жер жаннаты дерлік өлкеге аяқ басып, игеруге кіріскен Ресей империясы жаңа қалаға ат қоярда жергілікті «Бестау» (Бештау деп те атайды) атауын аударып ала салған. Бестау – аты айтып тұрғандай, осы өңірдегі ең биік бес шоқылы тау екен, ең биігі 1400 метрге дейін жетеді.

Бөлісу: 

Сән

Сән

Арабтарды «арбаған» «Мария ханым»

 

Тәуелсіздіктің алғашқы жылдарында ел экономикасындағы үлкен қиындыққа қарамай ұлттық өнерге бет бұрып, қазақы нақышта киім үлгілерін жасауға ұмтылған кәсіпкерлер өте сирек. Солардың бірі отбасылық кәсіпті ұршықтай үйіріп, отандық өнімді брендке айналдырып, өңірге ғана емес, алыс-жақын шетелге танылып үлгерген «Мария ханым» сән үйі. Олар өткен жылдың аяғында Біріккен Араб Әмірлігінің алып шаһары Әбу-Дабиде өткен Шейх Заед атындағы қайырымдылық қоры ұйымдастырған әлемдік деңгейдегі VІ этномәдени фестивальге қатысып қайтқан еді. Мұхит асқан сапары турасында аталмыш сән үйінің директоры Жұлдыз Құспанованы әңгімеге тартқан едік.

 

Айта кетейік, 1993 жылы отбасылық кәсіптің негізін қалаған тігінші Мария Құспанова мен оның қызы суретші-сәнгер Галинаның ісін бүгінде Жұлдыз Құспанова тізгінге алған. Сән үйі әу бастан-ақ, қазақтың ұмытыла бастаған ұлттық киім үлгісін жаңғыртуға ден қойған. Бұл жерден қазақтың шапанынан бастап ұлттық оюмен көмкерілген жейде мен кәжекей, тақия мен сәукеле, бөрік пен белдіктер, бүрмелі, қос етекті көйлектер мен қамзолдар, заманауи қол сөмкелердің сан түрін табуға болады. Сән үйіндегі киімдер көбіне мерекелік концерттер мен салтанатты жиындарға, тойлар үшін арнайы тапсырыспен тігіледі. Сондай-ақ, коллекциялардың ішінен ұлттық оюмен безендірілген заманауи киім үлгілерін де таба аласыз.

Бөлісу: 

Махаббат аралы

Махаббат аралы

Ағиба Ғинаятқызы,

ақын Жанғали Набиуллиннің жары:

 

«Жәкең сертіне адал болып өтті...»

 

Ақ Жайық өңірінде ақын Жанғали Набиуллиннің есімін білмейтін жан сирек. Бүгінде есімі елге танылған аға буын қаламгерлердің көбі Жәкеңді өзіне ұстаз санайтыны рас. Қолына қалам ұстаған, өлең өлкесіне өз өрнегін қалдырғысы келген оралдық өрендерге Жанғали аға әдебиетке, өлеңге адалдықтың үлгісін көрсетіп кетті. Өмірінің соңғы жылдары жанға батқан ауыр науқасына қарамай, бірнеше кітап шығарды. 2015 жылы 10 шілдеде 79 жасқа қараған шағында дүниеден өткен ақынның соңында мол мұра – қазақ әдебиетінің қазынасына қосылған асыл жырлары қалды. Ақын ағамызды сағынышпен еске ала отырып, біз бүгін ақынның жесірі Ағиба жеңгей Ғинаятқызының ақжүрек естеліктерін жариялап отырмыз.

DK

Бөлісу: 

Мәдениет

Мәдениет

Ұлттық өнер – ұлылығымыздың белгісі

 

Қазақ дейтін халықты құрсағында тербеткен ұлы даланың аумағында төл тарихымыздың, төл мәдениетіміздің түпкі мәні – ұлттық өнер ежелден-ақ бастау алған. Бұрынғы елін-жерін қорғаған қазақ батырлары, әділеттілік үшін күрескен билері, халқының рухын көтерген әнші-күйшілері өздерінің ұлттық қоғамында өмір сүріп, дәстүрлі мәдениетімізбен тәрбиеленгендіктен, олардың патриоттық сезімі жоғары, рухы күшті болды.

Соңғы ғасырларда бодандық кесірінен төл мәдениетіміз әлсірей бастаса, тәуелсіздікке қол жеткізгеннен кейін, қазақ мәдениеті үшін жаңа кезең басталды. Мұндайда «өлгеніміз тірілді, ұмыт қалған мұрамыз жаңарды» дейміз.

Ендеше, мәдениетіміздің қайта түлеуіне, өткен ғасырлардан қазына боп қатталып, тарих боп тасада қалған барлық мұраларымызды ел алдына қайта шығаруға Батыс Қазақстан облыстық халық шығармашылығы орталығы да үлес қосуда.

Бөлісу: 

Руханият

Руханият

 

ҚОЖА АХМЕТ ИАСАУИДІҢ «ДИУАНИ ХИКМЕТ» ЖАЗБА ЕСКЕРТКІШІ ЖАЙЫНДА

 

2016 жыл – ЮНЕСКО көлемінде «Қожа Ахмет Иасауи жылы» болып жарияланды.

Күллі түркі жұртына «Түркістан пірі» деген атпен танымал болған Ахмет Иасауидің «Диуани хикмет» атты шығармасының түркі жазба әдебиетінде алар орны ерекше. Кемелдікті жырлаған сопы-шайырдың асыл мұрасы бүгінгі түркі тілдерінде бірнеше рет жарық көрді, ғылыми зерттеу жұмыстарға өзек болды. Соның нәтижесінде Иасауи шығармашылығы мен тариқатын зерттеуге арналған иасауитану саласы қалыптасты. Басқа түркі халықтары секілді қазақ ғалымдары да баба мұрасын зерттеуде өз үлесін қосып келеді. Иасауитанудың алғашқы кезеңі болып табылатын «хикмет дәстүрі» сатысының мақсаты мен сипаты Қожа Ахмет Иасауидің сопылық көзқарастары мен ғибраттық ой нұсқаларын жинақтау мен тарату болатын. Осының негізінде Иасауидің аманат етіп қалдырған ойлары мен пікірлерін кейіннен хатқа түсіріп, жазып қалдырған Иасауи жолының өкілдері мен шәкірттері болды. Хикмет дәстүрі кезеңі ХІІІ-ХVІІ ғасырлар аралығын қамтиды [1, 82 б].

Бөлісу: 

Жәдігер

Жәдігер

Төре таңбалы қайрақ

 

Ел ішінде, қарапайым адамдардың қолында талай-талай құнды қазына сақталып келеді. Жақында журнал редакциясына арнайы келіп, ата-бабасынан қалған жәдігерді көрсеткен оқырманымыз да осы ойымызды тағы бір дәлелдеп кетті.

 

Ғабит Сәбитұлы Әлмұхамбетов – Батыс Қазақстан облысы, Теректі ауданы, Юбилейный ауылында тұрады екен. Ауылдағы «Госплемстанция» орта мектебінде география-биология пәнінің мұғалімі болып қызмет етеді.

- Бұл қайрақ – біздің әулеттің ең құнды қазынасы, ата-бабамыздың көзіндей көретін мүлкіміз. Кезінде қылыштың жүзін, найза мен жебенің ұшын қайраған шығар аталарымыз. Қайрақтың бір шетінде төренің таңбасы және арабша әлдебір жазу бар. Осы жазудың мағынасын анықтай алмай жүрген едік. Сізге арнайы келуімнің бір себебі осы еді, - дейді Ғабит Сәбитұлы.

Бөлісу: 

Мерейтой

Мерейтой

Мұрат Наурызғалиұлы 60 жаста

 

Біздің «DANAkaz» журналының ақылдастар алқасының мүшесі, Батыс Қазақстан облыстық тарих және археология орталығының директоры, тарих ғылымдарының докторы, профессор Мұрат Наурызғалиұлы Сдықов осы жылдың басында 60 жастың асуына шықты.

 

 

Мұрат Наурызғалиұлы 1956 жылы 5 қаңтарда Орал қаласында дүниеге келді.

1978 жылы А.С.Пушкин атындағы Орал педагогикалық институтының тарих факультетін бітірген.

1987 жылы Мәскеу қаласында «1920-1930 жылдары аралығындағы Қазақстандағы ұлттық жұмысшы кадрлерінің әлеуметтік өзгерісі мен қалыптасу мәселелері» тақырыбында кандидаттық диссертация, 1996 жылы Отандық тарих (Қазақстан тарихы) саласы бойынша Алматы қаласында Қазақстан Республикасы Ұлттық Ғылым академиясының Ш.Уалиханов атындағы тарих және этнология институтында «Батыс Қазақстан тұрғындарының этникалық және әлеуметтік құрамының өзгеруі (1897 жылдан қазіргі кезеңге дейін) тақырыбында докторлық диссертация қорғаған. 1997 жылдан – ҚР гуманитарлық ғылымдар Академиясының мүше-корреспонденді. 2005 жылы Жоғарғы Аттестациялық комиссияның шешімімен профессор атағы берілді.

Бөлісу: 

Жаңа кітап

«Отты жылдар жаңғырығы»

Батыс Қазақстан облысы Сырым ауданы әкімі Абат Шыныбековтің тапсырысымен «Отты жылдар жаңғырығы» атты анықтамалық кітап жарық көрді. Еңбек Екінші дүниежүзілік соғыс ардагерлер және от ортасынан оралмаған боздақтарды түгендеу мақсатында жазылған.

Бұрынғы деректерде соғыста от кешкен сырымдықтардың саны 3501 немесе 3901 деп түрліше беріліп келді. Кітаптың шығармашылық тобы өкілі Серік Зиятовтың жазуынша, құрастырушылар Ресей Федерациясы Қорғаныс Министрлігінің «Мемориал» сайты арқылы және жинақтың жұмысына араласқан ауылдық округтердегі тарихшы, өлкетанушылардың көмегімен ауданнан соғысқа аттанғандар жөніндегі деректі жаңадан түгендеген. «Отты жылдар жаңғырығы» атты анықтамалық кітапта 4200 жауынгердің есімі аталады. Біразының суреті мен қысқаша өмірбаяны бар. Жинақ аудандық мұражай мен жергілікті газет қорындағы майдан хаттары, ардагерлердің өмір жолы жайлы мақалалар және фотосуреттермен толыққан. 

Бөлісу: 

Жаңа кітап

«Домбырашы-ұстаз Мұхит Айтқалиев»

Қазақстанның құрметті журналисі Қайыржан Хасанов пен республикалық байқаулардың жүлдегері, домбырашы-ұстаз Асқар Кенжеғалиев шығармашылық бірлестікте жазған «Домбырашы-ұстаз Мұхит Айтқалиев» атты жаңа еңбек жарық көрді.

Кітапта дарабоз домбырашы, ұлағатты ұстаз – Мұхит Айтқалиевтің өмірі мен өнердегі еңбек жолдары баяндалады. Орал қаласындағы «Гүлім» баспаханасында басылған жаңа кітап музыка саласының ұстаздары мен оқушыларына, жалпы өнер сүйгіш оқырман қауымға арналған.

Бөлісу: 

Жаңа кітап

Жаңа кітап

«Алашорда. Атылған арыстар»

Орал қаласындағы «ШұғылаПринт» баспасынан Қазақстанның құрметті журналисі, жазушы, өлкетанушы Қайыржан Хасановтың жаңа кітабы жарық көрді.

«Алашорда. Атылған арыстар» атты бұл еңбекте Батыс Алашорданың Қаратөбеде, Жымпитыда өткен съездері және атылған арыстардың тағдырлары баяндалады. 

Бөлісу: 

Құлпытас сырын ашайық!

Құлпытас сырын ашайық

Хиуаз батырдың аталары

Батыс Қазақстан облысының Бөкей ордасы және Жаңақала аудандарының шегінде, Ұялы ауылдық округі аумағында Байсеңгір атты көне қорым бар. Бұл жер «Байсеңгір» атану себебінің ел аузында бірнеше нұсқасы бар екен.

Әуелгі нұсқа: Кіші жүз Байұлы бірлестігіне қарасты масқар руының шежіресі бойынша Атойнақтан – Масан (1702 ж.т.), одан – Сары (1727 ж. туған), одан – Сырымбай (1753 ж.т.), одан – Байсеңгір (1781 ж.т.) тараған делінеді. Осы жерге ең алғаш болып сол кісі жерленіп, сол себепті Байсеңгір атанған.

Екінші нұсқа: Тағы бір әңгімеде: Орта жүз арғынның тобықтысы Сеңгірбай орыс жерінен келе жатып, жәдік-масқар Естемісұлы Кедей бидің үйіне соғады. Сол күні дүниеге ұл бала келіп, Сеңгірбай құтты қонақ атанып, ұлдың ат-есімін қонақтың құрметіне Сеңгірбай қояды. Бірнеше жылдан кейін сол тобықты Сеңгірбайдың елімен құда болып, Қосықтың Омар мен Оспан деген ұлдарының ортасындағы Айзере деген қызды Өскенбайға ұзатып, ол некеден Құнанбай туады деген де рас-өтірігі белгісіз әңгіме айтылады. 

Бөлісу: 

Құлпытас сырын ашайық!

Батыс Қазақстан облысы, Жаңақала аудандық мұсылмандар мешітінің бас имамы Мұратбек қажы Жахатовты біздің оқырмандар білікті өлкетанушы, араб жазулы құлпытастардың сырын ашып жүрген ғалым ретінде де жақсы біледі. Жақында Жаңақала ауылында Мұратбек қажының «Құлпытастар сөйлейді» атты кітабының тұсауы кесілді. Кітап 350 беттен тұрады, Алматыдағы «Арыс» баспасынан басылған. «Арыс» қорының президенті, ғалым Ғарифолла Әнес ағамыз осы кітаптың сүйінші данасын Алматыдан өзі жеткізіп, Жаңақала ауданының әкімі Лавр Хайретдиновпен бірге тұсауын кесті. Лавр Рашидұлы осы кітаптың басылуына мұрындық болып, өзі алғысөз жазған. Шығыстанушы ғалым ағамыз Әшірбек Муминов оң пікір білдірген. Жинақта Батыс Қазақстан облысының Жаңақала және Бөкей ордасы ауданы аумағында сақталған 700-дей құлпытастың суреті мен араб жазуынан аударылған мәтін-мағынасы берілген.

Бөлісу: