5 (6)-2013

(function (d, w, c) {
(w[c] = w[c] || []).push(function() {
try {
w.yaCounter18812881 = new Ya.Metrika({id:18812881,
clickmap:true,
trackLinks:true,
accurateTrackBounce:true});
} catch(e) { }
});

var n = d.getElementsByTagName("script")[0],
s = d.createElement("script"),
f = function () { n.parentNode.insertBefore(s, n); };
s.type = "text/javascript";
s.async = true;
s.src = (d.location.protocol == "https:" ? "https:" : "http:") + "//mc.yandex.ru/metrika/watch.js";

if (w.opera == "[object Opera]") {
d.addEventListener("DOMContentLoaded", f, false);
} else { f(); }
})(document, window, "yandex_metrika_callbacks");

 

Тарихта ақтаңдақ болмауы керек

Маусым айының басында Астанадағы Еуразия ұлттық университетінде ұлттық тарихты зерделеу жөніндегі ведомствоаралық жұмыс тобының кеңейтілген отырысы өтті. Қазақстан Республикасының мемлекеттік хатшысы Марат Тәжин осы жиында елімізде тарих ғылымының алдына мүлдем жаңа талаптар қойылып отырғанын жеткізді.

 

Бөлісу: 

Сисем атадағы жазу

Бұл жазу Маңғыстау өңіріндегі Сисем атада – Қожаназар күмбез тамының кірер ауызы тесігінен жоғары жерге қойылған, бас жағы дөңгеленіп келген қалақ тастағы жазу. Негізі, Сисем атада қабырғалары өңделмеген қара, қалақ тастардан қаланған тағы бір там бар екен. Оның да кіреберіс тесігінен жоғары жалпақ қалақ тас қойылып, жазу жазылған. Бірақ, тасының көлемі, пішімі Қожаназар моласындағы тасқа сәйкес келгенімен, оның жоғары қараған жағы үшбұрыш, сосын кіреберіс тесік садақ иіміндей шеңбер таспен жабылған.

Бөлісу: 

«Же, шапаным, же!»

Бөлісу: 

Ақжарма

Бөлісу: 

Ақжарма

Ақұштап БАҚТЫГЕРЕЕВА,

ақын, халықаралық «Алаш» сыйлығының лауреаты:

- «DANA.kaz» журналын өлкеміздің жоғын түгендеуші деп білемін. Журналды шығарып жатқан әрбір журналист жігіттеріміз елін шынайы сүйетін ұрпақтан екенін тағы бір мәрте дәлелдеді.

 

Бөлісу: 

Сисем атадағы жазу

«Ла илаһа ил Алла Мухаммад расул Алла. Бе Исм Хожамназар ибн Иаңай. Ики ұста бу диуарны йаптық. Біріміз молла Ишмұхамед, біріміз молла Құдайберген.»

Бұл жазу Маңғыстау өңіріндегі Сисем атада – Қожаназар күмбез тамының кірер ауызы тесігінен жоғары жерге қойылған, бас жағы дөңгеленіп келген қалақ тастағы жазу. Негізі, Сисем атада қабырғалары өңделмеген қара, қалақ тастардан қаланған тағы бір там бар екен. Оның да кіреберіс тесігінен жоғары жалпақ қалақ тас қойылып, жазу жазылған. Бірақ, тасының көлемі, пішімі Қожаназар моласындағы тасқа сәйкес келгенімен, оның жоғары қараған жағы үшбұрыш, сосын кіреберіс тесік садақ иіміндей шеңбер таспен жабылған.

Бөлісу: 

Құлпытас сырын ашайық!

Бөлісу: 

Сөзі мірдің оғындай

Бөлісу: 

Тарихта ақтаңдақ болмауы керек

Бөлісу: 

Жан азығы

«Dana.kaz» журналының шығарушылары мен шынайы оқырмандары бір серпіліп қалғаны айқын. Себебі тарихқа қатысты журнал мен мемлекеттің ұстанымы бір жерден шықты. Оған Мемлекеттік хатшы Марат Тәжиннің жақында Еліміздің ұлттық тарихын зерделеу жөніндегі ведомствоаралық жұмыс тобының отырысында айтылған ұлттық тарихқа қатысты айтылған ойлары және нақты тапсырмалары дәлел.

Бөлісу: 

«Қазақстан» газеті

«Қазақстан» газеті 1911 жылғы 10 наурыздан 1913 жылғы қарашаға дейін жарық көрген алғашқы қазақ басылымдарының бірі. Алғашқы екі саны Астрахань қаласындағы «Окурь мен Апресянц баспаханасында басылған. 1911 жылдың соңында газет редакциясы Орал қаласына көшіп, 1913 жылдың ортасына дейін жалпы саны 18 нөмірі жарық көрген. Редакцияның Орал қаласындағы мекенжайы – Сақмар мен Самар көшелерінің қиылысы, Хохлачев үйі (қазіргі Чапаев көшесі, 39 үй, Достық даңғылымен қиылысы). Ресми редакторы – Елеусін Бұйрин. Ал газетті ұйымдастыруға, шығаруға Шәңгерей Бөкеев, Ғұмар Қараш, Елеусін Бұйрин, Бақытжан Қаратаев, Ғабдолғазиз Мұсағалиев т.б. көп үлес қосқан. Сондай-ақ 1911-1913 жылдары Орал қаласында түрлі оқу орындарында оқып жүрген қазақ жастарының да газеттің қаржылық жағына көмектескені туралы дерек бар.

Бөлісу: 

«Қазақстан» қалай табылды?

Қазақ баспасөзінің тарихы ХХ ғасырдың басынан бастау алады. Батыс Қазақстан өңірінде 1911-1913 жылдар аралығында «Қазақстан» деген атаумен газет шыққандығын осы саланың маман ғалымдары білсе де, көпшілікке кеңінен танымал емес. 1962 жылы зерттеуші ғалым М.Ысмағұлов аталмыш газет туралы деректер негізінде «Қазақстан» газетінің шығу тарихы және оның идеялық мазмұны» атты көлемді мақаласын жариялапты. Қазақ баспасөз тарихын зерттеуші Қ.Бекхожин: «Газеттің «Қазақстан» деп аталуында мән бар. Бұл қазақ жерлерін біріктіріп, демократиялы республика орнату идеясын аңғартады», – деп түйіндеген. Шәңгерей Бөкеев пен Ғұмар Қарашты зерттеп, еңбегін кітап етіп шығарған Мақсат Тәжімұратов: «Бұл екі тұлға – газетті тікелей шығарушылар» деген ой айтады. М.Тәжімұратов өз еңбектерінде «Қазақстан» газетіне арнайы тоқталып, кең мағлұмат береді. Еңбектерінің ішінде Батыс Қазақстан облыстық өлкетану мұражайында сақталған М.Ысмағұловтың жазбаларына сілтеме жасайды.

Бөлісу: 

Ғасырларға сөнбейтін жалынды сөз

...Тоқсаныншы жылдардың басында, журналистика факультетінің қабырғасында жүргенде ұстазымыз Қырықбай Алдаберген «Сен «оралдықпын» дейсің, 1911 жылы Орал қаласында «Қазақстан» атты газет шыққанын, оның редакторы Елеусін Бұйрин деген қазақ болғанын білесің бе?» деп сұрайтын.

Бөлісу: 

Өрісі кең болған «Қазақстан» газеті

Бүкіл Қазақстан кеңістігінде өткен ғасыр басында қазақ қоғамы мәселелерін кең көлемде қамтитын басылым болмады. Халық қамын ойлағандар жергілікті орыс тілді баспасөз беттерін пайдалана білді. Ол басылымдар барлық қажеттіліктер топтамасын жария етуге мүмкіндік бермеді. Сол кездегі патшалық өкілетті органдардың қатаң цензурасы ұлт жайында этнографиялық және ел іші ұсақ-түйек хабарламалардан ары асырмады.

Бөлісу: 

Көптен күткен жәдігер

Өткен ғасырдың бас кезі қазақ дәстүрлі қоғамында саяси өрлеу кезеңі болды. Мазмұны мен сипаты өте күрделі құбылыс саналатын бұл саяси өрлеудің атқарған басты миссиясы ұлттық идея қалыптастыруға келіп саяды. Газеттің көтерген ең басты идеясы - ұлттық мемлекеттің атауын негіздеуі деп білеміз. Газетті шығарушылар әсіреқызыл ұран тастамай-ақ, даңғазалап дабырайтпай-ақ газет атауын алға салу арқылы ғана ұлттық мемлекеттіліктің, елдіктің рәміздерінің бірін қалыптастырды. Осы бір қарапайым тәсілмен де газет төңірегіндегі зиялылар – Ғұмар Қараш, Елеусін Бұйрин, Шәңгерей Бөкеев, Бақытжан Қаратаев және басқалары ұлт тарихының алдындағы өз міндеттерін орындай алды. Бұл аталған тұлғаларды ХХ ғасыр басындағы ұлттық элита қызметінің тарихына қатысты зерттеулерімізде қарастырған едік.

Бөлісу: 

Дулыға – батырдың бас киімі

Дулыға - Батыс Қазақстан облыстық тарихи-өлкетану музейінің филиалы «Жәңгір хан» атындағы тарихи-этнографиялық музейінде көрермен назарына ұсынылған жәдігер. Өзбекстанның Бұқара қаласында тұратын Қадырбай ақсақалдан сатып алынған батырдың бұл бас киімін 2008 жылы алматылық жеке кәсіпкер Естай Даубаев музей қорына тапсырған болатын.

Бөлісу: 

ОПИ-дің озаттары кімдер?

Батыс Қазақстан облыстық тарихи өлкетану мұражайының сирек қорынан алынған тағы бір көне суретті оқырман назарына ұсынамыз. Бұдан 80 жыл бұрын түсірілген, біршама бүлінген суреттің жоғарғы жағындағы жазуға қарағанда, фотода Мәскеу қаласына саяхатқа барған Орал педогогикалық институтының оқу озаттары мен екпінділерінің бір тобы бейнеленген. Сурет 1935 жылдың 10 шілдесі күні түсірілсе керек.

Бөлісу: 

Бесік жыр

 

Балмағамбет БАЛҚЫБАЙҰЛЫ 

Бесік жыр

Балмағамбет Балқыбайұлы (1891-1967) Ұлытау өңірінде туып-өскен ойшыл, дін ғұламасы, халық арасында «Сармолда» деген атпен танымал. Академик Қаныш Сәтбаев ол кісіні өзіне ұстаз тұтқан екен.

Бөлісу: